تاریخچه تئاتر در گذر زمان

تاریخچه تئاتر در گذر زمان

تاریخچه کوتاه از تئاتر باستان

سرمنشاء به وجود آمدن تئاتر را تا ۸۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح می توان ردیابی کرد، زمانی که مراسم مختلف مانند رقص های قبیله ای و مراسم عروسی به عنوان نوع خاصی از تعاملات انسانی برای نشان دادن، جشن و شناخت زندگی و محیط اطراف به وجود آمدند. اجرای این مراسم ها شامل اجرای موسیقی، رقص، آوازهای جمعی و حتی برخی از عناصر اجرای نمایش های درام (مانند چیزی که امروزه به آن اطلاق می شود) بود، که اغلب از طریق واکنش افراد به این نمایش ها معروف شدند. از بخش های دراماتیک این قبیل از مراسمات که در قدیم اجرا می شد، می توان به مواردی اشاره کرد با پوشیدن ماسک و لباس هایی طی یک مراسم خاص انجام می شد و مربوط به مراسم احضار ارواح درگذشتگان برای پیش بینی بخت و اقبالشان و کمک گرفتن از آنها بود.

با این حال که ممکن است همین مراسمات هم بسیار جالب و قابل ملاحظه به نظر برسد، اما گام بعدی در توسعه تئاتر خیلی زود در یونان باستان همراه با اضافه کردن متن و یا آواز خواندن به این مراسم ها اتفاق افتاد. از آن به بعد تئاتر از طریق بسیاری از راه های جالب تکامل یافته است. شاید تئاتر امروزه به اندازه ای که در آن دوران محبوبیت داشت،بین مردم محبوب نباشد، اما با روی کار آمدن سرویس های مختلفی مانند سناریوم (Cennarium) در قالب دیجیتال دوباره احیا شده است.

با آشنا شدن مختصری از نحوه پیدایش تئاتر بد نیست در ادامه نگاهی به تاریخچه این هنر بیاندازیم:

رقص قوم های اولیه (۸۵۰۰ سال پیش از میلاد)

رقص بخش جدایی ناپذیری از بیشتر مراسم شادمانی مردم در گذشته بوده است. حرکت های بدن طی این مراسم به شکل طبیعی با روایت داستان و نمایش های انگیزه بخش همراه بوده اند. چیزی که از تاریخچه تئاتر گفته می شود این است که شکل اولیه ی آن در ابتدا به صورت همین رقص ها بوده است. این مراسم های پای کوبی با آهنگ های ریتمیک و نواختن با ابزار ساده ای مانند چوپ و سنگ همگام می شدند.

جادوگری و تشریفات مذهبی (۲۵۰۰ سال پیش از میلاد)

جادوگر (The shaman) شخص مقدس یک قبیله بود. او با یزدان از طریق آیین های مذهبی ارتباط برقرار می کرد. واقعیت این است که مراسم جادوگری (shamanism) گواهی بر وجود برخی نشانه های مخصوص تئاتر بوده که در آن به جای روایت داستان و اجرای آن، آئین های خاصی انجام می گرفته است. این آئین ها شامل ترانه، رقص، موسیقی، توصیفات، هیپنوتیزم، توهم، دلقک بازی و گفتار باطنی (ventriloquism) بوده اند. این آداب و رسوم، اجراهای دیدنی و جذابی بودند که از طریق آن انسان ها تلاش می کردند تا موفقیت در نبرد، شکار و زندگی را به نمایش بگذارند. آنها از محصولات مصنوعی متنوع بسیاری استفاده می کردند که اکنون به عنوان نشانه هایی برای اثبات این واقعیت که اولین اجرای نمایش های تئاتری از چنین مراسم هایی به وجود آمده است. یکی از آئین های به ثبت رسیده از دوران باستان که برای ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح  به ثبت رسیده است، مربوط به یکی از مراسم های اسطوره ای می باشد که هر ساله در کشور مصر اجرا می گردید.

اولین محصول نمایشی به ثبت رسیده (۱۸۸۷ قبل از میلاد)

اولین نمایش دراماتیکی که وجود آن در تاریخ به ثبت رسیده است، مربوط به نمایش شور و اشتیاق مصری (Egyptian Passion) بود که در آن خدایان و اسطوره های ازیریس (Osiris) را می ستودند.

این نمایش برای چندین قرن سالانه برگزار می شد و نشان دهنده مبارزات و پیروزی های پادشاه و خداوند مصر بود. همانطور که توسط مورخان یونان بیان شده است، این نمایشنامه ها بسیار واقع گرایانه بودند، در نتیجه بعضی از بازیگران از شدت زخم ها جان خود را از دست می دادند!

رقص به عنوان وسیه ای برای سرگرمی (۱۴۰۰ قبل از میلاد)

شاید روش ساده ای برای تعیین تاریخ دقیق مبدا پیدایش رقص وجود نداشته باشد. متأسفانه، آثاری از مصنوعات هنری یا نقاشی هایی روی دویاره های غارها وجود ندارد که به وضوح نشانه هایی از رقص را شرح دهند. با این حال، برخی از نقاشی های مصری دخترانی با لباس های خاص را در حال رقص به همراه موسیقی که توسط نوازندگان نواخته می شده را نشان می دهند. این گونه مراسم های پایکوبی درون مقبره ها اتفاق می افتاد، جاییکه این زنان با رقص خود تلاش می کردند تا روح مرده به آرامش برسد و در جهان دیگر را با خرسندی زندگی کنند. این احتمالا یکی از اولین نمایش هایی از رقص به عنوان سرگرمی است.

رقص نمایشی، افسانه و داستان گویی (۶۰۰-۸۰۰ سال پیش از میلاد)

رقص قطعا یکی از روش های پیشرو در تاریخچه پیدایش تئاتر است، همانطور که می دانیم، امروزه نیز در برخی از نمایش ها، رقض و حرکات موزون به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از تئاتر به حساب می آید. احتمالا تنوع رقص های نمایشی شامل تقلید حرکات حیوانات، حرکات آکروباتیک و حرکات همزمان ریتمیک توسط چند نفر بوده است. با گذشت زمان، مردم صدا، لباس و ماسک ها را اضافه کردند تا این تجربه را جذاب تر کنند. از زمان ایجاد زبان، اسطوره ها و داستان ها به عنوان وسیله ای برای یادگیری و سرگرمی استفاده شده است. داستان سرایی شفاهی نیز برای اینکه منجر به توسعه تئاتر شده است، از اهمیت بسیار بالایی در این هنر برخوردار است. داستان های حماسی به مردم این اجازه را می داد تا بر روی یک اسطوره خاص تکیه کنند، عناصر آن را تغییر دهند و شخصیت های مختلفی را برای ایجاد داستان های جدید به کار گیرند. این رویکرد بسیار مشابه با چیزی است که به آن تئاتر یونانی اطلاق می شود؛ و از طریق آیین های دیونیسوس (Dionysus) و عناصری از رقص های جذابی که پیشتر به آن اشاره کردیم انجام می شده است.

تئاتر یونانی (۶۰۰ تا ۴۰۰ سال قبل از میلاد)

مراسم آئینی در مورد باروری و خدای دیونیسوس، به شکل مستقیم با ریشه های تئاتر یونان باستان مرتبط می باشد. در این مراسم مریدان زن با حالتی از خلسه می رقصیدند. در کنار رقص گوشت های تازه از حیوانات قربانی را می دریدند و می خوردند.

بعدها دیونیسیها به پیشرفت و ایجاد توسعه ساختار یافته تر در این شکل از تئاتر ادامه دادند. به شکل دقیق تر تسپیس (Thespis) شاعر و مجتهد دیونیسوسی بود که اولین عنصر جدید یعنی بازیگری را به تئاتر یونان معرفی کرد. او اولین بازیگر جهان شناخته می شود. همچنین این رویداد، تولد تئاتر را به گونه ایکه ما آن را امروزه می شناسیم، نشان می دهد.

تراژدی (۵۰۰ سال پیش از میلاد)

نمایش های مرتبط با تئاتر و رقابت ها، بخش جدایی ناپذیر از جشنواره ای بودند که به افتخار دیونیسوس برگزار می شدند. متأسفانه در آثار به جای مانده از آن دوران، نمایش های تراژدی زیادی وجود ندارد که به متون کامل آن باقی انده باشد؛ اما کسانی که این نمایش ها را خلق کردند، در زمان خود واقعاً نابغه به حساب می آمدند. برای مثال سه تراژدی بسیار مهم یونان باستان به نام های Aeschylus،  Sophocles و Euripides از آن زمان به جا مانده اند.

 : Aeschylus  او کسی بود که یک بازیگر دوم به نمایش ها اضافه کرد و به همین ترتیب پتانسیل درام را افزایش داد. آکیلوس حدود ۸۰ نمایشنامه نوشت، که تنها ۷ مورد آن حفظ شده اند وتا امروز باقی مانده اند. او در سال ۴۸۴ قبل از میلاد جایزه بهترین تراژدی را کسب کرد.

Sophocles: سوفوکلس بازیگر سوم را به نمایش افزود و در نتیجه امکانات بیشتری را برای رسیدن به یک اثر برجسته به وجود آورد. او در سال ۴۶۸ قبا از میلاد Aeschylus را شکست داد و توانست جایزه بهترین تراژدی را برنده شود. در حالی که Aeschylus در نمایش هایش به مسائل مربوط به موضوعات عمومی می پرداخت، سوفوکلس بر تعامل شخصی بین شخصیت ها متمرکز بود.

:Euripides   او یک دید غیر متداول از اسطوره یونانی را معرفی کرد. یوریپیدس شخصیت های اسطوره ای را به عنوان ضعف های انسانی بیان می کند و با انجام این کار مکتب های درام  بعد از خود را تحت تاثیر قرار داد.

آغاز کمدی یونان (۵۰۰ سال قبل از میلاد)

مسابقه کمدی سالانه در ۴۸۶ قبل از میلاد در آتن آغاز شد. متاسفانه، تنها یک اثر نویسنده کمدی یعنی ارسطوف نجات یافت. او یک نابغه کمدی بود که جوایز بسیاری را به دست آورده بود و اکثر نمایش هایش به شدت بر روی موضوعاتی که در سنت کمدی نقش دارند، تکیه می کند. او در در کاراکترهای اصلی خود خدشه ایجاد می کرد و در عین حال آن ها  را در یک موقعیت کمدی و طنز قرار می داد. مثال خوبی از چنین نوع نمایش هایی، نمایش “قورباغه ها” است که عمدتا در جهت هجو نمایش های یوریپیدس نوشته شده است.

در یک نگاه کلی تاریخچه تئاتر و شکل گیری ساختار مکان آن در گذشته را این چنین می توان ورق زد؛ ابتدا، یونانی ها روی تپه ها نشسته به تماشای اجرا بر روی صحنه ی موقت چوبی پرداختند. در سال ۴۰۰ قبل از میلاد “محل برگزاری” در قالب یک سن سنگی ارتقا یافت. این ویژگی امروزه نیز به عنوان تئاتر دیونیز شناخته می شود و نشان دهنده بازسازی هایی است که از دوران روم باستان اتفاق افتاده است.  بهترین مثال یک تئاتر یونانی کلاسیک Epidaurus است که حدود ۳۴۰ سال قبل از میلاد ساخته شده بود.

 تاریخچه تئاتر در گذر زمان

کمدی رومی (۳۰۰ قبل از میلاد تا ۲۰۰ قبل از میلاد)

این موضوع که یونان به شدت در زمینه بسیاری از مسائل فرهنگی بر روم تاثیر گذاشته اند برکسی پوشیده نیست، اما به ویژه هنگامی که صحبت به تئاتر کشیده می شود، این تاثیر بسیار بیشتر مشهود است. در دهه های قبل و بعد از ۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، دو نویسنده ی کمدی رومی وجود داشتند که شهرت بسیاری را برای خود به دست آوردند. یکی از آنها پلاوت نامگذاری شده است و برای کارهایش که بیشتر شبیه به سرگرمی می باشد معروف است. و دیگری ترنس نام دارد و بیشتر به خاطر کمدی هایش شناخته شده است. هر چند که تا کنون هیچ طرح نمایشی مشخصی که خودشان ایجاد کننده اش باشند، یافت نشده است و تمام کارهایی که انجام داده اند بر اساس درام های یونانی استوار بود، و این گونه می توان گفت که تنظیم تمامی نمایشهای ترنس در واقع آتنی بوده است.

نمایشنامه های رومی به عنوان بخشی از یک رویداد وسیع تر برگزار می شدند: بازی های روم (که اساسا یک جشنواره برداشت محصول بودند). در نتیجه، مخاطبان نسبت به این نمایش ها بی توجه بودند و  بیشتر حوادث اصلی مسابقات که ارابه رانی و مبارزات بود را دنبال می کردند و از نظر مردمان آن زمان روم، این مایش های تئاتر به نوعی لوده بازی و موضوعات فرعی این وقایع بودند. نکته جالب این واقعیت است که در ان زمان سیرک رومی و گلادیاتورها بسیار محبوب تر از تئاتر بودند. رومیان در حین تماشای مبارزه با مرگ در عرصه گلادیاتور هیجان بیشتری را نسبت به تئاتر نشان می دادند.

تراژدی های سنکا Senecan

به دلیل فقدان ارجاعات باستانی موثق، تاریخ این نوشته ها به طور دقیق مشخص نیست. بر اساس پژوهش های یک محقق آلمانی قرن نوزدهم به نام فریدریش لئو، تراژدی سنکا به طور عمده برای تقلید نوشته شده اند. بعضی دیگر معتقدند که تراژدی ها در طول عمر سنکا انجام می شد. اما متأسفانه ما نمیتوانیم بر اساس شواهد موجود، این باور ها را تایید یا رد کنیم. با این حال، تراژدی سنکا ارزش زیادی دارند.

آن ها اشعاری بدون قافیه بودند و بیشتر به عنوان آثاری بکر به شمار می رفتند که براساس تجربه های نمایش نامه نویسان یونانی نوشته نشده بودند.

  تراژدی سنکا شامل داستان های معروفی چون هرکول ، فورنس، ترواد، فینیاسه، فدرا، تایتس، هرکول اتیهوس، آگاممنون، ادیپوس، مدیا و اکتاویا است.  کارهای سنکا به شدت تحت تاثیر درام تراژیک قرون وسطایی بوده و همچنان از ارزش بسیار بالایی برخوردار است.

منبع: بلاگ باغ آینه

دیدگاه‌ خود را بنویسید

سبد خرید